Kako se planeta zagrijava, španske planine gube snijeg . Regije s velikim nadmorskim visinama i minimalnom ljudskom aktivnošću postale su glavni primjeri učinaka globalnog zagrijavanja u našoj zemlji. Ovaj fenomen ima razoran utjecaj na glečere Pirineja i drugih planinskih regija Španije, što dovodi do nestanka ovih ključnih ekosistema u bliskoj budućnosti.
U prošlom stoljeću, gotovo 90% glečera u Španiji je nestalo, a ovo povlačenje leda se ubrzava od 1980. godine. Nedavne studije pokazuju da, ako se situacija nastavi ovakvom, za 40 godina možda neće ostati nijedan glečer, što bi imalo dramatične posljedice ne samo za lokalni biodiverzitet, već i za zajednice koje zavise od otopljene vode za snabdijevanje vodom.
Glečer Maladeta, koji se nalazi u Pirinejima, izgubio je jedan metar debljine u posljednjem stoljeću. Tokom tog perioda, njegova površina se smanjila sa 50 hektara na samo 23,3. Debljina ledenog pokrivača se u nekim područjima smanjila za dva i po metra, a glečer se zadržava samo na nadmorskoj visini iznad 3000 metara.
Ali zašto se to dešava? Odgovor je povezan s klimom. Na sjeveru Španije pada sve manje snijega . Prema studiji Meteorološke grupe Cantabria (UC), snježne padavine su se smanjile za 60% tokom zime i 50% u proljeće od početka stoljeća. Početkom 60-ih i 70-ih palo je između pet i osam miliona litara snijega, ali je u posljednjoj deceniji ta količina smanjena na 2,65 miliona litara.
Nadalje, prosječna temperatura porasla je sa 5 stepeni Celzijusa na preko 8. Također je došlo do smanjenja padavina do 25%, sa 16 milijardi litara na 12 milijardi litara, što je rezultiralo smanjenjem akumuliranog snijega za 50%, prema procjeni koju je provela Uprava za sliv rijeke Ebro (CHE) između 1984. i 2014. godine koristeći program Erhin.
Ovim tempom, predviđa se da do 2060. godine u Španiji možda neće biti glečera. Izvještaj CLIVAR-Španija za 2024. dokumentira ubrzano povlačenje glečera u protekloj deceniji, uz značajne gubitke u obimu i debljini. Ovaj izvještaj, koji je predstavljen u Fondaciji za biodiverzitet, naglašava da je broj španjolskih glečera opao i da su počeli da ulaze u završnu fazu svog životnog ciklusa.
Ubrzani pad kriosfere
Izvještaj otkriva da je preko 80% glečera nestalo i, ako se ovaj trend nastavi, mogli bi potpuno nestati u roku od 26 godina. Ova kriza ugrožava ne samo biodiverzitet i vodosnabdijevanje zemlje, već i klimatsku ravnotežu cijelog regiona. Gubitak glečera utiče na rijeke i jezera koja hrane milione ljudi, kao i na ekološku stabilnost okolnih dolina.
Permafrost, trajno smrznuto tlo, nestaje u Sijera Nevadi i pokazuje jasne znakove zagrijavanja u Pirinejima, ubrzavajući fenomene nestabilnosti kao što su odroni stijena i lavine. Ova situacija predstavlja rizik za planinare i planinare na najvišim planinama i naglašava potrebu za razvojem posebnih smjernica za ublažavanje ovih opasnosti. Nadalje, dugoročne evidencije pokazuju smanjenje trajanja snježnog pokrivača i njegovu maksimalnu akumulaciju na Iberijskom poluostrvu, što dovodi u opasnost vodne resurse zavisne od topljenja snijega u planinskim područjima.
Glečeri Pirineja, koji su najjužniji u Evropi, veoma su osetljivi na uslove životne sredine jer se nalaze na klimatskoj granici. Ovi glečeri su bili predmet raznih istraživanja, koja su pokazala da je od 1981. godine debljina leda smanjena za 30 metara, a njegov opseg smanjen za više od polovine, odnosno 64%. Ovom brzinom, glečer Aneto, najveći u Španiji, mogao bi nestati u narednoj deceniji.
Vode koje okružuju Španiju
Podaci koje je prikupio CLIVAR-Španija potvrđuju da se sve okeanske vode koje okružuju Španiju zagrijavaju brzinom od 67% brže od globalnog prosjeka , što predstavlja povećanje od 0,25°C po deceniji, u poređenju sa 0,15°C u ostatku svjetskih okeana. Mediteran je, posebno, jedna od regija najviše pogođenih klimatskim promjenama, sa stopom zagrijavanja dva do tri puta većom od globalnog prosjeka od 1980-ih. Ovaj fenomen uzrokuje povećanje učestalosti i intenziteta morskih toplotnih talasa, kao i veću salinizaciju površinskih voda.
Ovaj porast temperature također pojačava konvektivne događaje i ekstremne padavine, posebno u jesen, što može povećati rizik od nepovoljnih vremenskih pojava. Sve ove promjene su međusobno povezane i podstiču spiralu suše i dezertifikacije u najugroženijim područjima, kao što je južna Evropa, gdje projekcije ukazuju na to da će aridnost i ozbiljnost suše nastaviti da se pogoršavaju.
Klimatski izazovi i rizici u nastajanju
Kontinuirano smanjenje relativne vlažnosti i povećanje isparavanja okeana pogoršavaju epizode suše i dezertifikacije u južnoj Evropi. Projekcije sugeriraju da bi više od 80% planinskih područja moglo zabilježiti porast ekstremnih suša, s tim da će se vjerovatnoća ekstremnih suša povećati za 150% do 200% ako globalne temperature porastu za dva stepena. Prema izvještaju Greenpeacea, u narednih 20 godina Španija bi mogla doživjeti suše deset puta gore od sadašnjih.
Krčenje šuma i intenzivno korištenje zemljišta za komercijalne usjeve doveli su do degradacije tla u planinskim područjima. Ovaj gubitak vegetacijskog pokrivača smanjuje sposobnost tla da zadrži vodu, što zauzvrat pogoršava sušu i ubrzava otapanje glečera. Nadalje, masovni turizam u planinskim regijama također doprinosi pritisku na ove krhke ekosisteme. Skijališta i izgradnja infrastrukture povećavaju potražnju za prirodnim resursima, povećavajući ranjivost glečera i njihove okoline.
Planinski ekosistemi dom su bogate raznolikosti vrsta ptica, sisara i vodozemaca, od kojih su mnoge jedinstveno prilagođene hladnim uslovima visokih planina. Nestanak glečera takođe dovodi u opasnost biodiverzitet, jer su ove vrste prisiljene da migriraju na veće nadmorske visine, što utiče na ekološku ravnotežu u regionu.
Kako se glečeri brzo tope, milioni ljudi se suočavaju sa nestašicom vode i povećanim rizicima od prirodnih katastrofa, kao što su poplave. Međutim, još uvijek postoje mogućnosti da se neke od ove štete po životnu sredinu preokrenu putem odgovarajućih javnih politika, kao što je španski Zakon o obnovi prirode, koji nastoji zaštititi ključne ekosisteme i podstaći pošumljavanje.
Očuvanje pirinejskih glečera je ključno ne samo iz estetskih ili turističkih razloga, već i zato što predstavljaju vitalni izvor vode za milione ljudi i za globalni biodiverzitet. Bez hitne akcije , budućnost ovih glečera je neizvjesna i zavisi od kolektivne akcije za ublažavanje klimatskih promjena i njihovih posljedica.
